FAQ Gebouwd erfgoed

 

Bekijk hier veelgestelde vragen binnen het thema gebouwd erfgoed. Je kunt altijd contact met ons opnemen via het loket.

Wat is een monument?

Een monument is een onroerende zaak die van algemene waarde is en die daarom door een overheid beschermd is tegen sloop, tegen verval of tegen oneigenlijke wijzigingen. De waarde van een onroerende zaak wordt uitgedrukt in één of meer van de volgende waarden: cultuurhistorische waarde, architectonische waarde, stedenbouwkundige waarde, ensemblewaarde, gaafheid en/of authenticiteit. Wanneer bovenstaande waarden onherstelbaar en onevenredig gewijzigd worden, is er sprake van oneigenlijke wijzigingen.

Wat is het verschil tussen een rijksmonument, een provinciaal monument en een gemeentelijk monument?

Rijksmonumenten zijn van waarde in de landelijke context, provinciale monumenten in de provinciale context en gemeentelijke monumenten zijn in de gemeentelijke context waardevol. Een dorpskerk die in de landelijke context niet zozeer uniek of exemplarisch is, kan voor de gemeente wel van waarde zijn en wordt dan beschermd middels een status gemeentelijk monument. Provinciale monumenten illustreren over het algemeen een provinciaal belang, bijvoorbeeld omdat ze uitsluitend in de betreffende provincie voorkomen of zich over meerdere gemeenten uitstrekken, zoals een dijk. Bij alle typen monumenten is de gemeentelijke overheid het aanspreekpunt voor eigenaren. De gemeentelijke overheid neemt vergunningaanvragen voor verbouwingen bij monumenten in behandeling, echter bij provinciale en rijksmonumenten kan afstemming volgen met respectievelijk provincie Noord-Holland of de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed.

Naast een monumentenstatus zijn er nog andere manieren om erfgoed wettelijk te beschermen. Meer informatie vind je op https://www.steunpunterfgoednh.nl/erfgoedteam-wat-behouden-we-eigenlijk/.

Wie is bevoegd tot het aanwijzen van gemeentelijke monumenten?

Het aanwijzingsbesluit tot gemeentelijk monument is in de meeste gevallen een bevoegdheid van het college van Burgemeester en wethouders. In sommige gevallen wordt de aanwijzing voorgelegd aan de raad. In de gemeentelijke erfgoedverordening staat onder welke voorwaarden onroerende zaken in uw gemeente aangewezen kunnen worden als monument. Doordat gemeentes een eigen erfgoedverordening hebben vastgesteld, kan de aanwijzingsprocedure per gemeente verschillen.

Wie kan een onroerende zaak aandragen als gemeentelijk monument?

Iedereen kan elke onroerende zaak aandragen als gemeentelijk monument. Indien een eigenaar, een buurtbewoner, een erfgoedvereniging of een overheid van mening is dat een onroerende zaak waardevol is en middels een monumentenstatus beschermd moet worden, kan hij/zij de gemeente vragen om een onderzoek naar de monumentale waarden op te starten.

Wat wordt er met voorbescherming bedoeld?

Wanneer de aanwijzingsprocedure tot gemeentelijk monument gestart wordt, kan een onroerende zaak onder voorbescherming gesteld worden. Dit betekent dat voor het gebouw of object dezelfde regels gelden als voor een monument. Deze voorbescherming vervalt op het moment dat er een definitief besluit genomen is over de aanwijzing. De juridisch eigenaar dient door de gemeente schriftelijk geïnformeerd te worden over de aanwijzingsprocedure en de voorbescherming.

Wat gebeurt er als de eigenaar bezwaar heeft tegen de aanwijzing als gemeentelijk monument?

De eigenaar kan na de schriftelijke bekendmaking dat een onroerende zaak in procedure gebracht wordt tot aanwijzing als gemeentelijk monument een zienswijze indienen tegen het voorgenomen besluit. Het gemeentebestuur neemt deze zienswijze mee in haar overweging.

Indien het bestuur toch besluit tot aanwijzing als gemeentelijk monument, kan de eigenaar een bezwaar indienen. Het bezwaar wordt in behandeling genomen door de bezwaarschriftencommissie. Na een hoorzitting stuurt deze commissie een advies richting het gemeentelijk bestuur. Het bestuur kan bij haar besluit blijven, zij kan ervoor kiezen om haar besluit beter te motiveren of zij kan het aanwijzingsbesluit intrekken.

Indien het aanwijzingsbesluit niet ingetrokken wordt, kan de eigenaar een beroep aantekenen tegen de beslissing op bezwaar bij de rechtbank.

Wat is een redengevende omschrijving?

De redengevende omschrijving is het rapport waarin de monumentale waarden van het pand beschreven staan. De eerste functie van een redengevende omschrijving is het identificeren van het object/de structuur. De redengevende omschrijving ligt ten grondslag aan het besluit om een onroerende zaak aan te wijzen als monument en geeft een beschrijving en argumentatie van de monumentale waarden. De redengevende omschrijving kan opgesteld worden door een erfgoedspecialist van de gemeentelijke overheid of door een onafhankelijk adviesbureau voor erfgoed en monumenten.

Welke onderdelen van het monument zijn beschermd?

Met de aanwijzing als monument wordt het hele pand beschermd, zowel het interieur als het exterieur. In de redengevende omschrijving kunnen echter onderdelen aangewezen worden als niet monumentaal. De erfgoedspecialist weet dan dat veranderingen aan deze onderdelen meestal geen aantasting van de monumentale waarden betekenen. Op deze manier wordt de redengevende omschrijving gebruikt bij de advisering over vergunningaanvragen voor restauraties, verbouwingen en herbestemmingen.

Mogen monumenten aangepast worden?

Ja, ook monumenten worden aangepast aan de wensen van de eigenaar. Daarbij is het uitgangspunt dat de ingrepen de monumentale waarden zo min mogelijk mogen aantasten en behoud van authenticiteit voorop staat. De erfgoed-/monumentencommissie beoordeelt de vergunningaanvraag en adviseert over de mogelijkheden voor verduurzaming, restauratie of aanpassing in het monument.

Moet er bij aanpassingen aan monumenten een speciale vergunning aangevraagd worden?

Ja, een reguliere ‘omgevingsvergunning’ wordt automatisch een ‘omgevingsvergunning activiteit monumenten’, dit betekent dat de vergunningaanvraag ook beoordeeld wordt door de erfgoedcommissie. Bij wijzigingen aan monumentale onderdelen is altijd een vergunning nodig, ook als voor dezelfde ingreep bij gewone panden vergunningsvrij is. Alleen bij regulier onderhoud en ondergeschikte aanpassingen aan niet monumentale onderdelen, is er geen vergunning nodig. De gemeentelijk erfgoedspecialist en de gemeentelijk vergunningverlener beoordelen de situatie. Bij twijfel kunt u contact opnemen met de monumentenadviseurs van het Steunpunt Monumenten en Archeologie Noord-Holland.

Waar vind ik informatie over subsidies voor gemeentelijke, provinciale en rijksmonumenten?

Rijksoverheid: https://www.cultureelerfgoed.nl/domeinen/monumenten/subsidies.

Provincie Noord-Holland: https://www.noord-holland.nl/Loket/Subsidies/Subsidieregelingen/Cultuur.

Gemeenten: kijk voor meer informatie op de website van uw gemeente.

Op welke fondsen kunnen monumenteneigenaren aanspraak maken?
Met welk vragen kan ik het beste bij de Loods Herbestemming Monumenten van provincie Noord-Holland terecht?

Het Steunpunt Monumenten & Archeologie Noord-Holland en de Loods Herbestemming werken beiden in opdracht van provincie Noord-Holland.

De Loods Herbestemming richt zich op de investeerders en initiatiefnemers van herbestemmingsprojecten. Hij adviseert hen daarbij over de haalbaarheid van hun plannen, ondersteunt waar nodig bij de aanvraag van fondsen en subsidies en informeert over de provinciale en gemeentelijke regelgeving;

Het Steunpunt helpt gemeenten op het gebied van archeologie, monumentenzorg, cultuurhistorie en landschapsgeschiedenis. Ook de implementatie van erfgoed in de Omgevingswet hoort hierbij. Het Steunpunt heeft een loketfunctie voor ambtenaren, deelt informatie via nieuwsbrieven, handleidingen, tijdschriften en artikelen en organiseert netwerkbijeenkomsten, erfgoedsymposia en expertmeetings.

Het Steunpunt en de Loods Herbestemming werken nauw samen om zorgvuldige herbestemming van het Noord-Hollands erfgoed te stimuleren.

Wat moeten gemeenten op het gebied van erfgoed in de Omgevingswet vóór 2021 hebben geregeld?

Kijk voor meer informatie op: https://www.steunpunterfgoednh.nl/een-to-do-lijstje-voor-erfgoed-en-de-omgevingswet/.

Wij overwegen als gemeente om een kerkenvisie op te stellen. Kan het Steunpunt hierbij ondersteunen?

Naast de pilotgemeente Zaanstad ondersteunt het Steunpunt ook een aantal andere Noord-Hollandse gemeenten die zijn begonnen met het opstellen van hun kerkenvisie. Ook organiseert het Steunpunt in samenwerking met de RCE en provincie Noord-Holland jaarlijks een informatiebijeenkomst over kerkenvisies, waar ervaringen van andere gemeenten besproken worden en vragen aan de RCE gesteld kunnen worden.